De Nutri-Score voor gezonde voeding wordt net zo’n sof als het vinkje

TeunColumns & verhalen

Het logo van Nutri-Score met uitleg wat pluspunten oplevert en wat minpunten

Het is altijd gehannes met die voedselkeuzelogo’s. Jaren geleden hadden we het Vinkje, waarbij producten die een verantwoorder keuze zouden zijn, een groen ‘Ik Kies bewust’- logo kregen. Het systeem was onduidelijk en leidde niet tot gezondere keuzes. Want welke producten kregen het bewijs van goed gedrag? Aubergines en kiwi’s niet, maar sommige diepvriespizza’s en taarten wel.

Nutri-Score

Alleen bedrijven die ervoor betaalden, mochten meedingen naar het vinkje. Unilever trok daarvoor graag de portemonnee, maar voor een kleine fruitteler was het te prijzig. En dan die taart. Het Vinkje gaf zijn goedkeuring niet aan producten die gezond waren, maar aan producten die gezonder waren binnen hun categorie. Een taart met net wat minder zout of suiker dan die van de concurrent werd zo de bewuste keuze. Het systeem maakte ‘healthwashing’ (doen of product gezond is) mogelijk en werd afgevoerd.

Nu lijkt de geschiedenis zich te herhalen met het Nutri-Scorelogo. Met dit logo kan de consument in één oogopslag zien of een product gezond, ongezond of iets daartussenin is. Een groene A is supergezond, een rode E heel slecht. Die score wordt via een ingewikkeld algoritme berekend, maar het komt erop neer dat gezonde ingrediënten punten krijgen en ongezonde strafpunten. Na wat optellen en aftrekken krijg je dan een score.

Healthwashing ligt op de loer

Nu blijkt dat lang niet altijd het gewenste resultaat op te leveren. Producten die door het Voedingscentrum worden aanbevolen, krijgen opeens een lage score en voedsel dat buiten de schijf van vijf valt kan opeens een A krijgen. Ook hier ligt healthwashing op de loer. Als een producent het algoritme begrijpt, kan hij zijn receptuur zo veranderen dat hij een hogere score krijgt. Bijvoorbeeld door (voor het product overbodige) vitamines en vezels toe te voegen. Een groene A verkoopt toch beter dan een oranje C.

Vooraanstaande voedingswetenschappers hebben nu in een brief aan de staatssecretaris gevraagd te wachten met het invoeren van de Nutri-Score totdat die aansluit bij de aanbevelingen van de Gezondheidsraad: de overheid kan niet aan de ene kant de schijf van vijf propageren en tegelijkertijd toestaan dat producten die daarop staan een lage score krijgen en producten die daarbuiten vallen een hoge: ‘Zo kan Nutri-Score leiden tot minder gezond voedingsgedrag en wantrouwen in voedselvoorlichting.’

Ook het sleutelen aan recepten om een hogere score te halen bevalt hen niet. Een voorbeeld: ‘chocolade balletjes’ zijn van een Nutri-Score C naar een Nutri-Score A gegaan, terwijl dit ontbijtproduct door de hoeveelheid suiker en zout niet in de Schijf van Vijf past. ‘Dit soort ‘productverbetering’ kan ongewenst de mismatch tussen groene Nutri-Scores en de Schijf van Vijf vergroten.’

De Nutri-Score kan weg

Het probleem met voedsellogo’s als deze is dat ze het huidige systeem van grote voedselbedrijven die ultrabewerkt voedsel maken in stand houden. Juist zij hebben de kennis en de techniek in huis om hun waar zo aan te passen, dat ze goed uit de test komen. Dat lost niks op, we moeten af van die rommel!

Nu is maar 20 procent van het voedsel in de supermarkt gezond. Laten we zorgen dat dat 80 procent wordt: groente, fruit, granen, vis, vlees, allemaal onbewerkt. Laten we kooklessen en voedselonderwijs gaan geven op school. Laten we de macht over ons voedsel en onze gezondheid terugpakken van de industrie. De Nutri-Score kan weg.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

Mens, ga koken!

TeunColumns & verhalen

Gezonde groenten en bonen om lekker mee te koken, zoals ui, knoflook, kikkererwten, knolselderij en winterpenen

Goede voornemens zijn levensgevaarlijk. Althans, voor mij. Omdat ik in december heel zeker wist dat ik in januari mijn leven zou gaan beteren, heb ik mij in de donkere feestmaand helemaal ongans gevreten. Kilo’s rotzooi gingen erin.

Engelse Kerst

Met Kerst waren we bij mijn zwager in Engeland. Hij was de perfecte gastheer. Croissants en crumpets bij het ontbijt en de rest van de dag volop shortbread en chocola in de aanbieding. Overal stonden schalen snoep die ik niet kon weerstaan. Rond een uur of vier werden de eerste biertjes opengetrokken. We dronken niet op een lege maag, dus er kwamen nootjes bij en chips. Later in de avond werden de wijnen ontkurkt. Allemaal heerlijk.

De zwager maakte waanzinnige maaltijden, waarin elke dag een ander ongelukkig dier de hoofdrol speelde, van lam tot varken of koe. Thuis kook ik altijd vegetarisch, maar dit was een waar carnivorenfestijn. Na een week die ik in deze heerlijke nevel had doorgebracht, voelde ik me vol en ongezond.

Obesogene samenleving

Veel mensen willen in januari gezonder gaan leven en misschien een paar kilo kwijtraken. Dat is verdomde moeilijk. De week bij mijn zwager laat niet alleen zien dat hij een lieve gulle man is, maar ook hoe belangrijk de omgeving is voor gezond (eet-)gedrag. We leven, zoals ik vaker heb gezegd en waar voedingswetenschapper Jaap Seidell geregeld aandacht voor vraagt, in een obesogene samenleving: een samenleving die ons dik maakt.

Overal is lekker, ongezond, goedkoop, vet, zout en zoet voedsel te koop. In winkelstraten, stationshallen en bij bezinepompen is het aanbod aan rommelvoer overweldigend. Op al die plekken is meer ongezond dan gezond voedsel te koop en de ongezonde waar is vaak nog goedkoper ook.

Als je een kopje koffie bij de kiosk of pomp haalt, word je steevast gevraagd ‘of je daar iets lekker bij wilt’. Nu zijn er mensen met een ijzeren wil, maar de meeste mensen zijn zwak. Misschien om 12 uur ’s middags nog niet, maar om half zes, na een lange werkdag wel. Dan gaan ze opeens voor de bijl en nemen ze die koek die ze eigenlijk niet wilden.

Betutteling? Hou toch op!

De vrije wil stelt weinig voor. Als we allemaal gezonder willen worden (de helft van de Nederlanders heeft overgewicht), dan moeten we dat overaanbod aan rommel aanpakken, onze straten gezonder maken en groente en fruit goedkoper. Betutteling? Hou toch op! We worden nu door uitgekiende marketeers betutteld om rotzooi te kopen. Laten we terugbetuttelen!

Als individu is het moeilijk gezond te worden. Maar er zijn wel een paar trucs. Probeer je zoveel mogelijk aan die obesogene samenleving te onttrekken. Neem zelf koffie of thee mee in een thermosfles en maak je eigen lunch. Dan hoef je die hele kiosk niet in.

Ga koken!

En ga koken, met echte uien, paprika’s, wortels, bonen, aubergines en courgettes. Af en toe een stukje vis (als je geen vegetariër bent) en het liefst volkoren granen. Niks geen pakjes en zakjes en kant- en klare sauzen. Die zijn vaak ultrabewerkt, zitten vol met vetten, suiker en zout en zorgen ervoor dat je minder snel verzadigd raakt en dus meer eet. Als je zelf kookt, weet je wat je eet. En o ja, als je alcohol drinkt kun je alle voornemens direct vergeten.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Teuns podcast Etenstijd!

Luister ook naar Teuns podcast Etenstijd! over eten en koken. Driemaal per week praten Teun en Yvette van Boven over koken en keukenapparatuur en wisselen ze de beste kooktips uit.

Deel dit bericht

Hierom stop ik met de Keuringsdienst van Waarde

TeunColumns & verhalen

Teun van de Keuken aan de telefoon bij de Keuringsdienst van Waarde

In mijn leven ben ik zelden uit mijn comfortzone gestapt. Waarom zou ik? Het is daar prettig, geborgen en makkelijk. Dat is toch beter dan onvoorspelbaar en spannend? Ik heb nooit van spanning gehouden. Achtbaan? Mij niet gezien. Hard rijden? Ettelijke keren heb ik chauffeurs gevraagd gas terug te nemen. Toch begin ik nu geheel tegen mijn aard een onzeker avontuur. Eng, maar ik voel dat het moet.

Keuringsdienst van Waarde

De afgelopen twintig jaar heb ik een van de mooiste televisieprogramma’s van Nederland gepresenteerd: Keuringsdienst van Waarde. Honderden malen stapte ik ’s ochtends in de auto bij een redacteur of cameraman, op weg naar een fabriek. We haalden koffie bij de pomp en we bespraken het interview dat ik zou gaan houden. Bij het bedrijf dronken we nog een koffie, vaak van bedenkelijk niveau, met de fabrieksdelegatie. Meestal een man of zes, waarvan minstens drie van de afdeling communicatie.

Daarna kon het feest beginnen. Uren liep ik langs lawaaiige stampende, sissende en zuigende machines achter de directeur of een aangewezen vrijwilliger aan, die mij het productieproces probeerde uit te leggen. Tijdens het gesprek werd ik soms afgeleid door de vijf collega’s van de kennismakingskoffie die ook meeliepen en tegen de instructies in soms niet achter de camera bleven maar door het shot liepen.

Speldenprikjes

Zo’n interview was een spel van aantrekken en afstoten tussen mij en de fabrieksmensen. Rustig beginnen. Laat ze eerst alles vertellen over het eigen product. Als ze iets raars zeggen, verbaasd reageren, soms alleen door een wenkbrauw op te trekken. Toon vooral interesse en onthoud alles voor later.

Naarmate het gesprek langer duurt, volgen er meer speldenprikjes: ‘Dus dít is duurzaam?’ ‘En dít ook?’ Op een gegeven moment vinden ze het niet leuk meer. Ze voelen nattigheid. Dan is het tijd voor het kleffe handje op de schouder. Hou ze binnenboord. Nu een half uur geen enkele kritische vraag, alleen enthousiasme! Daarna weer speldenprikjes en helemaal aan het eind, als iedereen inmiddels doodop is eventueel nog een genadeklap.

Eindeloos aantrekken en afstoten. Dit spel heb ik duizendmaal gespeeld. Met gemak en plezier zou ik er eeuwig mee kunnen doorgaan.

Meer van Dit

Maar wil ik wel alles hetzelfde tot de dood erop volgt? Het ultieme comfort? Ik heb heel veel plezier gehad met collega’s die mijn vrienden zijn geworden. Maar ik heb nog meer te doen voor ik officieel stokoud ben. Ik wil meer tijd vrij maken voor Meer van Dit, het podcastbedrijf dat ik samen met Guusje de Vries en Gijs Groenteman heb opgericht en dat inmiddels heel goed loopt.

Ik wil boeken en kookboeken schrijven en nieuwe korte televisieseries of documentaires maken over zaken die ik echt belangrijk vind.

Weg bij Keuringsdienst van Waarde en Pointer

Als ik nu ’s avonds na het draaien weer uit die auto stap, heb ik vaak geen energie meer om daar goed over na te denken. Daarom stap ik uit mijn comfortzone en stop ik met de langlopende programmaseries Keuringsdienst van Waarde en Pointer, om mijn agenda en mijn hoofd leeg te maken. Gelukkig weet ik dat ze me daar makkelijk kunnen missen. Die programma’s en de andere presentatoren zijn steengoed.

Ik dank de KRO-NCRV voor de fijne samenwerking en begin met een beetje pijn, veel angst, maar ook ontzettend veel goede zin aan een ongewisse toekomst. Gelukkig Nieuwjaar allemaal!

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

Als arrogante machtspartij is D66 de nieuwe PvdA

TeunColumns & verhalen

Logo van arrogante machtspartij D66

Zouden we ooit afkomen van bestuurders en politici die altijd alleen maar hun eigen verhaal afdraaien, nooit luisteren en zich nooit laten overtuigen door de argumenten van een ander? Die als ze verkiezingen verliezen als enige argument kunnen aandragen dat ze ‘het niet goed genoeg hebben uitgelegd’?

Arrogante machtspartij D66

Die mensen zijn de pest voor de politiek en de democratie. Ooit had de PvdA het patent op deze houding, toen ze nog groot en machtig was en overal in het land wethouders leverde. Inmiddels is de partij noodgedwongen een toontje lager gaan zingen en lijkt ze weer een beetje te begrijpen waar het om draait in de sociaal-democratie.

Maar de vacante post van arrogante machtspartij is moeiteloos ingenomen door D66. Voor carrièretijgers is deze partij nu de ideale baantjesmachine. Als prominent lid kun je zonder de juiste papieren toch op heel leuke posities terechtkomen.

Shula Rijxman

Een goed voorbeeld is Shula Rijxman. Ze was jarenlang voorzitter van de NPO en kreeg een half jaar geleden opeens een ongelooflijk belangrijke wethouderspost in Amsterdam. Ze gaat onder andere over de zorg en de publieke gezondheid. Hoe kan dat? Heeft ze zich ooit met deze zaken beziggehouden? Heeft ze er affiniteit mee? Verstand van?

Als we op haar eerste debatten in de raad moeten afgaan, is het antwoord op al die vragen nee. Toch snapt Rijxman wel waarom ze is gevraagd, zegt ze in Het Parool: ‘Ik kom van buiten naar binnen, daarom wilde D66 mij. Ze wilden een zware bestuurder, nieuw bloed.’ Ze is niet de enige. Dit gaat al jaren zo. Talloze grijze mannen zijn zo van topfunctie naar topfunctie gehopt. Het tegendeel van vers bloed.

Voedselkloof

Vorige week nam Rijxman deel aan een debat over de voedselkloof dat ik leidde: mensen die in armoede leven, eten vaak minder gezond dan mensen met geld. Groente en fruit zijn nu eenmaal duurder dan diepvriespizza’s. Hierdoor is de kans groter dat ze allerlei ziektes oplopen en uiteindelijk zeven jaar eerder sterven dan mensen met geld. Dat is dieptriest en oneerlijk. Hoe help je deze mensen?

Naast Rijxman zaten de geweldige Dalila Sayd en Chris Koenen aan tafel. Zij hadden de armoede aan den lijve ondervonden en hadden duidelijke ideeën over hoe deze problemen moesten worden aangepakt: niet door van bovenaf havermelkdrinkende hulpverleners op de mensen af te sturen om ze te vertellen dat ze broccoli moeten eten, maar door ze te laten praten met ervaringsdeskundigen die de problemen snappen en ze te vragen wat zij nodig hebben. Mét de burgers hun problemen oplossen, niet voor de burgers.

Rijxman snapte het niet

Maar het voedselprobleem kan niet echt worden opgelost zolang er armoede bestaat. Er moet bestaanszekerheid en gelijkwaardigheid worden gecreëerd, stelden de twee vrouwen. Rijxman snapte het niet, zei ‘dat we ook geen communisme willen’ en begon op te sommen welk fantastisch beleid en wat voor regelingen er allemaal al bestonden. Dalila en Chris raakten duidelijk gefrustreerd. Waarom nam de wethouder niet een paar minuten de moeite te luisteren in plaats van te zenden?

Aan het eind van het debat bood een man uit het publiek Rijxman aan gewoon een keer ‘gezellig’ een kopje koffie te drinken. Dan zou hij haar zijn buurt laten zien. De wethouder stemde toe. Toen we klaar waren, glipte ze zonder nog iemand te groeten het pand uit. Gewone mensen zijn maar lastig voor een bestuurder.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

De grote vergissing die je kunt maken als je somber bent, is te denken dat de huidige situatie voor altijd is

TeunColumns & verhalen

Somber kijkend poppetje van karton

Stel je een overdekt zwembad voor. Nee, niet gewoon een binnenbad, maar een grote waterbak die ook van boven dicht is. Denk aan de plek waar je normaal je baantjes trekt en monteer vlak over het water een grote stalen plaat. Forse bouten, laswerk. Je kunt er overheen lopen. ‘Als Jezus!’ roepen mijn hersenen meteen. Ze zijn niet vies van het cliché. Ik negeer ze. Christus heeft hier niets mee te maken. In het metalen blad zit een dik zwaar luik.

Ik moet door dat luik in het bad springen. Het is een training. Mariniers, Navy seals, zoiets. Als ik in het water plons, hoor ik gekraak van scharnieren en dan is het pikdonker. En koud. IJskoud. De opdracht is simpel: ergens in het bad bevinden zich twee knoppen boven elkaar. Als ik op de bovenste druk dan gaat het luik open en als ik op de onderste druk blijft het eeuwig dicht.

Het klinkt simpel maar niks is simpel als het aardedonker is en je bijna bevriest. We zijn opgeleid om het hoofd koel houden, onder de meest extreme omstandigheden rustig te blijven en logisch na te denken, maar juist dat lukt me niet. Ik raak in paniek. Ik wil zo snel mogelijk uit dit helse onderaardse zwembad. Woest ram ik op de eerste de beste knop die ik op de tast heb gevonden. Tevergeefs wacht ik tot het luik opengaat.

En dan begint het gepieker

Je moet mensen niet lastigvallen met de beslommeringen die zich in kennelijke slaap in je hoofd afspelen. Mensen haten dromen. Ik ook. Sorry. Maar ik kom er even niet uit. Alsof een wrede Klaas Vaak het gepeins van overdag ‘s nachts omzet in beklemmende beelden. In de ochtend word ik wakker met een zwaar gevoel. En dan begint het gepieker.

Heb ik wel de juiste beslissingen genomen? Ben ik te halsstarrig? Had ik mijn trots en principes opzij moeten schuiven om toch naar het WK te kijken, zoals al die andere mensen die er plezier aan lijken te beleven? Had ik niet over de NPO moeten schrijven en me gedeisd moeten houden, zoals al die collega’s die mij complimentjes en dankberichtjes sturen, maar mijn columns niet durven te delen uit angst voor repercussies?

Ik ben blij met deze avond en met haar en met mij

Wat als mijn tv-carrière nu voorbij is? Hoe ga ik mijn dagen vullen? De gedachten draaien en draaien in mijn hoofd. Waarom kan ik niet gewoon gezellig meedoen met de rest? Dan is je leven vast veel leuker. Het is koud en nat en het wordt nooit echt licht. Waarom blijft het de hele tijd zo verdomde donker? Ik kan er niet meer tegen.

Mijn dochter en ik zitten op de bank. De rest van het gezin is een avondje weg. Net heeft ze twee keer opgeschept van de pasta die ‘ongeveer dezelfde ingrediënten als normaal heeft, maar toch heel anders is. Heel lekker.’ Nu kijken we oude afleveringen van Curb your enthousiasm en komen soms niet meer bij van het lachen. Ik ben blij met deze avond en met haar en met mij. De grote vergissing die je kunt maken als je somber bent, is te denken dat de huidige situatie voor altijd is. Ooit wordt het weer licht en leuk. We moeten er even doorheen.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

Absurd dat Frans Klein doorwerkt

TeunColumns & verhalen

Omroepman van het Jaar Frans Klein Jeroen Pauw Broadcast Magazine YouTube

Die Frans Klein is toch ook een doerak, hè? Weet u nog dat hij zijn functie tijdelijk had neergelegd om het onderzoek naar de misstanden bij DWDD niet in de weg te lopen? Klein was jarenlang VARA-baas toen Matthijs van Nieuwkerk zijn redactie er met gescheld, getier en vernedering onderhield. Terwijl de ene na de andere redacteur ziek werd, deed Klein er niets aan.

Frans Klein legde zijn functie tijdelijk neer…

Hij zou talloze klachten genegeerd hebben en het wangedrag hebben getolereerd. Volgens sommigen waren de wanpraktijken bij het programma hem als eindbaas nog meer aan te rekenen dan Van Nieuwkerk zelf. Daarom had hij na het beruchte Volkskrantartikel zijn excuses kunnen aanbieden en opstappen, maar dat doen mensen die gehard zijn in het behouden van leidinggevende functies zelden (zie Rutte).

In afwachting van een onderzoek dat de NPO zelf gaat houden, maar dat uiteraard wel volstrekt onafhankelijk is, legde hij zijn functie tijdelijk neer. ‘Om te voorkomen dat er discussie kan ontstaan over de onafhankelijkheid van het onderzoek.’

…maar Frans Klein was helemaal niet weg

Schappelijk dat Klein even pas op de plaats maakt om het onderzoek (in opdracht van de NPO) naar de misstanden waarvoor hij uiteindelijk verantwoordelijk was, niet in de weg te lopen. Maar nu komt het gekke: Klein was helemaal niet weg. Hij bezocht vorige week een fancy media-evenement in Londen à raison van 1.300 euro per deelnemer.

Tegen verbaasde andere Nederlandse deelnemers zou hij hebben verklaard dat hij immers ‘maar tijdelijk uit functie was’. Dat kun je lezen als: ‘Ik moet dit even uitzingen, ik kom terug en ik ben nog steeds de machtigste man van de NPO.’ Dit verhaal hebben journalisten van BNR gehoord van iemand die anoniem wil blijven ‘uit angst voor mogelijke zakelijke repercussies’. Zo werkt dat dus bij de publieke omroep.

Waar maak je je druk om?

De NPO heeft het verhaal inmiddels bevestigd. ‘In overleg heeft hij deze week nog wel zijn al langer geplande bezoek aan Content Londen afgelegd om als toehoorder de ontwikkelingen op zijn vakgebied te volgen.’ Geen speld tussen te krijgen: het was al langer gepland en hij was toehoorder. Waar maak je je druk om? Misschien beoordeelt hij volgende week nog wel een programmavoorstel als dat al langer gepland stond. Moet je niet te zwaar aan tillen, joh.

Maar wat nu als je een van die redacteuren was die ziek is geworden door DWDD? Dan voel je je nu toch keihard uitgelachen? De baas die hier allemaal verantwoordelijk voor was, kan het geen zier schelen hoe jij je voelt. Denk je dat hij zich een tripje naar Londen door de neus laat boren voor jou? Tuurlijk niet. Uit alles blijkt dat Klein ervan uitgaat dat hij, zodra dit rapport uitkomt (hét instrument van politici die uitstel willen), gewoon weer aan de slag kan. ‘Ik ben maar tijdelijk weg.’ Arrogantie en dedain ten top.

Dit is de publieke omroep, verdomme

Na mijn vorige column kreeg ik veel bijval van omroepcollega’s. Maar weinigen durfden in het openbaar hun steun te betuigen. Het zou zomaar slecht kunnen zijn voor je carrière. Dat geldt ook voor de anonieme bron die Frans Klein in Londen had gezien. Bang voor zakelijke repercussies. Maar, even hoogdravend: dit is de publieke omroep, verdomme. Hoeder van de democratie. Van deze angst moeten we af.

Afbeelding: de uitreiking van de beker voor ‘Omroepman van het Jaar’ door Jeroen Pauw aan Frans Klein. Still van filmpje op YouTube.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

De NPO moet helemaal op de schop

TeunColumns & verhalen

‘We zouden eigenlijk een programma over de Publieke Omroep moeten maken.’ In de circa vijfentwintig jaar dat ik nu radio- en televisieprogramma’s maak, heb ik deze uitspraak geregeld voorbij horen komen. Ook ikzelf heb het in al die tijd ettelijke keren gezegd. Want terwijl we geregeld anderen de maat namen over misstanden, oneerlijkheid en onrechtvaardigheid, zat het bij onszelf ook niet echt lekker. En dan heb ik het nog niet eens over het vernederende Champions League-achtige gedrag dat de afgelopen week rond DWDD naar buiten is gekomen.

Levenswerk? Get a life

Mijn eerste eindredacteur, mentor en radiovader Wim Noordhoek leerde mij na teleurstellende uitzendingen twee motto’s waarnaar ik leef: ‘je kunt niet elke week een gouden ei leggen’ en ‘elke trein heeft een laatste wagon’. Kortom, je kunt er wel allemaal heel gewichtig over doen, maar zo belangrijk zijn die programma’s nu ook weer niet. Levenswerk? Get a life.

Korte contractjes

Nee, ik heb het over de totale wanverhouding tussen de positie van mensen aan de top en mensen aan de onderkant. Toen ik ooit bij de radio begon, werkte ik op korte contractjes. Na drie van die contracten bij dezelfde omroep moest de werkgever mij een vaste aanstelling aanbieden. Daar had hij helemaal geen zin in en dus werd ik op de zogenaamde GAKantie (het GAK was de toenmalige WW-instantie ) gestuurd. Ik moest een uitkering aanvragen voor drie maanden en na deze wettelijke termijn kon ik weer beginnen met een schone lei en een nieuwe cyclus van drie contracten.

Dit gebeurde overal. Inmiddels is die termijn zelfs opgerekt naar zes maanden. Het idee is werkgevers zo te dwingen mensen in dienst te nemen, maar dat doen ze nog steeds vaak niet. En dus moeten de arbeidskrachten die zij als inwisselbaar beschouwen maar zien hoe ze dat halfjaar doorkomen. Werkzekerheid: nul. Kans op een hypotheek: ook nul.

Angstcultuur

Toen de omroep na tien (!) jaar van dit soort losse contracten echt van mij af wilde, werd mij in eerste instantie geen ontslagvergoeding aangeboden. Ik was immers niet in vaste dienst geweest. Dat iedereen mij afraadde om naar de vakbond te stappen (‘als je dat doet, wil niemand in Hilversum je meer hebben’) is tekenend voor de angstcultuur. Ik was kwaad en deed het toch. De NVJ zorgde ervoor dat ik een maand salaris voor elk gewerkt jaar meekreeg.

De managers van de NPO

Aan de top gaat het heel anders. Daar regeren de managers van de NPO. Een stuk of drie mannen hebben alle macht. Als Amerikaanse opperrechters lijken ze benoemd voor het leven. Zij en alleen zij bepalen of programma’s worden uitgezonden. Terwijl ze officieel niet over de inhoud van programma’s gaan, doen ze dit toch. Ze laten formats veranderen en presentatoren wijzigen.

De bazen van de verschillende omroepen laten dit gebeuren, want anders staan ze met lege handen. Ze moeten programma’s maken om hun organisatie overeind te houden. En dus zeggen ze dingen als ‘misschien dit even aanpassen, want hier houdt de netmanager niet van’, ‘of ‘hij was vandaag in een goed humeur!’ Ooit stond ik in de lift met een volwassen omroepbaas die na een goede pitch high fives begon uit te delen. Een mensonterend tafereel.

De machtsverhoudingen binnen de NPO zijn ongezond. De hele boel moet op de schop.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

Is mijn slappe geest sterker dan mijn slappe lichaam?

TeunColumns & verhalen

Man kijkt verdrietig terwijl hij staat voor een muur waarop grote spierballen zijn getekend

‘Is de geest sterker dan het lichaam?’ Bij mijn personal trainer deed ik hetzelfde wat ik vroeger vaak op school deed. Als mijn klasgenoten en ik geen zin hadden in de les, dan was het vaak mijn taak om de leraar te laten praten over andere zaken. Dan vergat hij in ieder geval eventjes dat hij ons vervoegingen of verbuigingen moest bijbrengen: ‘Arnold, hoe ging dat ook alweer toen jullie in de jaren zestig naakt over de dam renden?’ De ogen van de geliefde leraar oude talen lichtten op en met hier en daar een juiste tussenvraag kon er zomaar een kwartier voorbijgaan aan het ophalen van mooie herinneringen. De aoristus kon wel even wachten.

Personal trainer

Nu ga ik een keer per week naar de personal trainer. Dat kost behoorlijk wat geld, dus is het zaak – zou je zeggen – om efficiënt met het sportieve uurtje om te gaan. Bij nieuwe oefeningen goed kijken en luisteren naar de aanwijzingen, mentale blokkades negeren en gaan!

In plaats daarvan ben ik vaak (ook tot ergernis van mezelf, maar ja, mijn geest hè) bezig de boel te traineren: ik vraag de trainer naar zijn activiteiten buiten de gym, bespreek sportwedstrijden, bediscussieer de aanpak van verschillende coaches en de nieuwste theorieën over functioneel trainen. Onze gesprekken zijn zeer onderhoudend, maar de halter moet ook de lucht in. Daarvoor ben ik toch ook gekomen? Dat weet ik ook, dus zand in de motor gooien heeft geen enkele zin. Ik ben nog nooit vertrokken zonder mijn trainingssessie te hebben afgemaakt.

De geest is sterker dan het lichaam

Als sporters en coaches zeggen dat de geest sterker is dan het lichaam, dan bedoelen ze meestal simpelweg dat je meer kunt dan je denkt. Dat je, als je fysiek eigenlijk helemaal kapot bent, toch nog iets uit je lichaam kunt persen. Om mijn trainer aan te halen: ‘Waarom denk je dat hardlopers vaak in staat zijn er nog een eindsprint uit te persen?’ Goed punt.

Waarbij ik wel wil aantekenen dat topsporters mensen zijn met én sterke lichamen én sterke geesten. Als iedereen fit is, dan is het niet gek als wedstrijden vaak beslist worden op mentaal vlak: wie is er in staat de pijn en vermoeidheid het langst te negeren en maar te blijven rennen of fietsen?

Ik geef op

Maar wat als je een slap lichaam en een uitermate fragiele geest hebt, zoals ik? Met een sterke geest kun je meer dan je denkt. Maar wie denkt er dan? Dat is toch ook de geest. En die schakel ik niet zomaar uit. Het frustrerende van krachttraining is dat je nooit lang mag genieten van een succesje. Heb je het beoogd aantal herhalingen met een bepaald gewicht volbracht, dan doet de trainer er meteen een paar kilo bij. Zo ben je er dus nooit: ‘Het is een proces’.

Hij weet zeker dat ik het kan. Dat ik de verschrikkelijke Bulgarian split squat, een martelende kniebuiging tot de grond met één been terwijl het andere been ergens achter op een bankje steunt, heus nog wel met meer gewicht kan. En misschien kan ik dat fysiek ook wel, maar mijn geest weet zeker dat het me niet lukt. Ik wil niet, ik geef op. Mijn slappe geest is inderdaad sterker dan mijn slappe lichaam.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

Beter een inconsequente idealist dan een cynische klootzak

TeunColumns & verhalen

Hoe heerlijk moet het zijn om een cynische zak te zijn. Iemand die het aan de reet zal roesten hoe wij er hier op aarde een potje van maken. Klimaatverandering? Opkomst van extreem-rechts en bedreiging van de democratie? Schendingen van de mensenrechten? Boeiuh! De patjepeeër, bij voorkeur een financieel geslaagde patjepeeër, telt zijn geld, laat nog even optekenen dat succes een keuze is en begint de wel geëngageerde zeurpieten die steeds maar weer over deze problemen beginnen de les te lezen. Want wat blijkt? Die gast met zijn linkse milieupraat is helemaal niet zuiver op de graat!

Hartstikke hypocriete idealist

Die vent die steeds over het CO2-probleem begint, stapt toch soms in het vliegtuig. Die vegetariër heeft wél leren schoenen aan en weet je nog dat die scholieren met hun klimaatmarsen na een dagje demonstreren vrolijk hamburgers gingen halen bij de McDonald’s? Heeft iemand trouwens weleens uitgezocht waar die lijm van is gemaakt die die activisten gebruiken om zich aan die schilderijen vast te plakken? Zit heel vaak chemische troep in en gelatine van dieren. Alsof dat zo goed is!

En o ja, die mensen die zich nu opeens zo druk maken om mensenrechten in Qatar, die zijn ook hartstikke hypocriet. Waar waren ze bij de Olympische Spelen in China en het WK in Rusland? Toen hoorden we ze niet. En dat Qatar niet deugt, wisten we trouwens allang. Waarom dan nu pas bij zo’n voetbaltoernooi stennis trappen? Put your money where your mouth is en practice what you preach!

Bijna iedereen is inconsequent

Zie je hoe gerieflijk de positie van de cynicus is? Als je je alleen druk maakt om je eigen succes en je niet uitlaat over de toestand in de wereld, dan kun je anderen die dat wel doen heel gemakkelijk de maat nemen. Want bijna iedereen is inconsequent. Bijna niemand is perfect. Alleen degene die heel hard roept dat hij een rechtse klootzak is, is onaantastbaar. Hij heeft toch nooit beweerd goed te zijn? Nou dan.

Maar als je geëngageerd bent en je uitlaat over misstanden, dan moet je 100 procent goed zijn. Anders val je van je voetstuk en ben je niet geloofwaardig. Overigens zijn de paar wel consequente veganistische, niet-vliegende, geen chemische shampoo en zeep gebruikende activisten weer doodenge radicale wereldvreemde activisten, waar we ook niks van moeten hebben. Zo winnen de cynici die niets aan de maatschappij willen veranderen altijd.

Aan een inconsequente idealist heb je meer

Ruim tien jaar neoliberaal beleid heeft ertoe geleid dat we elk maatschappelijk probleem als een individueel probleem zien, dat op strikt individueel (consumptie-)niveau kan worden opgelost. Dat is natuurlijk onzin. Om grote problemen zoals klimaatverandering aan te pakken, is een veel grotere (politieke) aanpak nodig: verbied privévliegtuigen, doe iets aan de overmatige vleesconsumptie, zorg voor een flinke kerosinebelasting én creëer een Europees netwerk van supersnelle treinen, zodat mensen ook een alternatief hebben als ze willen reizen. Zet nog veel meer in op duurzame energie.

De mens is niet perfect. De mens faalt voortdurend en komt soms zelfs tot nieuwe inzichten. Daarvoor moeten we hem niet bestraffen, daarin moeten we hem steunen. We zijn allemaal maar stumperds die het beste willen. Aan een soms inconsequente idealist die zich voor grote, noodzakelijke veranderingen inzet, heb je meer dan aan een consequent cynische klootzak.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

WK in Qatar, klimaattop in Egypte; we leven in een tijd waarin alles door rotlanden wordt georganiseerd

TeunColumns & verhalen

Een meneer met een kameel kijkt uit op piramides in Egypte

Eerlijk is eerlijk, het is mij zwaar te moede. We zijn in een tijdperk van vervelende landen terechtgekomen en ik vind er geen bal aan. Over dat WK in Qatar heb ik nu al genoeg geschreven. Het had er nooit moeten komen, ik heb er geen zin in, behalve de tietenman heeft nog helemaal niemand dat en ik ga niet kijken. Overigens is sport al langer het domein van nare mannen en ongezellige landen.

Mensenrechten

Ik herinner me dat ik voor opnames (over rivierkreeftjes) in China was toen daar de Olympische Spelen plaatsvonden. Terwijl we aan het werk waren, werden we voortdurend door dienaren van Het Gezag en informele verklikkers in de gaten gehouden. Toen ik in het hotel surfte op het internet, leverden zoektermen als ‘mensenrechten’ nul resultaten op.

Mijn baas, de hoofdredacteur van deze krant, schreef onlangs dat het ook bij andere grote sportevenementen vaak mis was: ‘In de Winterspelen van 2014 in Sotsji, de Russische stad aan de Zwarte Zee, waren de temperaturen verre van winters (…). In de zomer daarna werd vlucht MH17 neergehaald met een Russische raket. Dat weerhield de voetbalgemeenschap er niet van om in 2018 naar Rusland te trekken om te strijden om het wereldkampioenschap’.

Ook memoreert hij hoe bij het WK in Brazilië Haïtiaanse gastarbeiders onder barre omstandigheden werkten en soms de dood vonden. Ach, de sport. Zo verslavend, zo lekker, maar misschien moeten we die hele poenerige lik-me-reetsector voortaan links laten liggen. Moeilijk, heel moeilijk, maar ooit is het genoeg.

Rotland Egypte en de klimaattop

Helaas beperkt de rotlandenopmars zich niet tot de sport. Nu moeten klimaattoppen er ook aan geloven. De klimaattop die deze week begint wordt nota bene gehouden in Egypte. Er vliegen tienduizenden mensen naartoe. Die moeten vanuit Caïro dan ook nog een binnenlandse vlucht nemen, want anders is Sharm-el-Sheikh niet te bereiken.

Natuurlijk is het belangrijk dat mensen elkaar daadwerkelijk kunnen ontmoeten om tot besluiten te komen, maar je kunt je afvragen of er echt zoveel mensen op dit CO2-verslindende feestje aanwezig moeten zijn. En dan is Egypte dus ook nog eens een rotland dat mensenrechten aan de laars lapt, mensen zomaar oppakt, ze martelt en laat verdwijnen.

Natuur en milieu lijkt het repressieve regime ook niet heel belangrijk te vinden. Gisteren zag ik de documentaire The plastic Nile over de vervuiling van ’s werelds grootste rivier. Om te huilen hoeveel plastic er in de Nijl en daarna in zee verdwijnt. Wie over de vervuiling van de rivier klaagt, kan het met de autoriteiten aan de stok krijgen.

Sowieso wordt een kritische houding over milieukwesties (of welke overheidsaangelegenheid dan ook) niet gewaardeerd. Human Rights Watch publiceerde een rapport waaruit blijkt dat het milieuorganisaties vrijwel onmogelijk wordt gemaakt te functioneren. De kans dat Egyptische ngo’s de kans krijgen te demonstreren in Sharm-el-Sheik is uiterst klein.

Reputatie opvijzelen

Net als het WK niet in Qatar wordt gehouden omdat het land een bloeiende voetbalcultuur kent, is Egypte niet organisator van de klimaattop geworden vanwege zijn mooi groen kloppend hart. Ook dit evenement is voor de organisatie vooral belangrijk om de eigen reputatie op te vijzelen. Wij werken er graag aan mee. Waar de volgende klimaattop wordt gehouden? De Verenigde Arabische Emiraten. We leven in een tijd van rotlanden.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht