Twee tips voor de consument die alles op mag lossen, terwijl het grootkapitaal geld verdient en de aarde verder vervuilt

TeunColumns & verhalen

Gedroogde peulvruchten

Sommige lezers willen niet horen hoe rot alles in elkaar zit, ze willen oplossingen. Oplossingen zijn moeilijk, zeker als het hele systeem fout is. Dat systeem moet dus op zijn kop, of weg. Maar begint daar maar eens aan als je nog niet weet wat ervoor in de plaats moet komen. Kamikaze is geen fijn alternatief.

Daarom twee kleine tips, die helemaal passen binnen het huidige denkkader waarin de consument alles moet oplossen, terwijl het grootkapitaal mag doorgaan met geld verdienen en de aarde vervuilen: de snelkookpan en de opwindbare weegschaal. Geen wereldschokkende oplossingen, maar toch fijne beetjes die helpen.

Knijpkat

Eerst maar even het allerkleinste beetje. Die weegschaal. Al jaren was het een grote ergernis dat ik de keukenweegschaal op batterijen, waarop je tot op de gram nauwkeurig ingrediënten kon afwegen, niet goed uit bleek te kunnen zetten. Het zal vast onhandigheid van mijzelf geweest zijn, maar hoe dan ook: regelmatig bleken de batterijen leeg op het moment dat ik enkele grammen gist of zout wilde afwegen. Terwijl je de stroom in zo’n apparaatje effectief maar een paar seconden per keer gebruikt. De rest van de tijd was hij dus energie aan het verbruiken in het kastje. Zonde!

Nu heb je vast toestelletjes met een dikke aan- uitknop die dit euvel verhelpen, maar ik heb online iets beters gevonden. Een weegschaal met een draaiknop eraan. Als je er een paar keer aan draait heb je opeens stroom om je waren mee af te wegen. Er komt geen batterij aan te pas. Een dynamo, of knijpkatprincipe dus. Werkt als een tierelier en is dus reuze handig. Als de stroom ooit uitvalt, kan ik er nog lustig op los wegen. Je hebt ook zaklampen en radio’s die volgens dit principe werken. Goed voor je weet maar nooit.

Snelkookpan

Helemaal blij ben ik met de snelkookpan. Ideaal nu de energieprijzen zo zijn gestegen, want alles wat je moet koken gaat stukken sneller. Vandaar die naam. En dan heb ik nog niet eens verteld wat ik er het geweldigst aan vind: je kunt er gedroogde bonen in koken die je niet eerst een etmaal hoeft te weken. Meteen snelkoken en opeten! Dat is echt fantastisch. Want ik weet vaak wel of ik dezelfde avond zin in bonen heb, maar niet of ik dat de volgende dag ook nog heb. Met een snelkookpan kun je je bonenbehoefte direct bevredigen, zonder je tot blik- of potvoer te wenden. Dit is lekkerder en veel goedkoper. Zo’n zak gedroogde bonen sla je echt voor een habbekrats op de kop.

Het is heel goed om bonen te eten. Ze zijn een supergezonde bron van eiwitten. We weten inmiddels allemaal dat het beter is direct eiwitrijke gewassen op te eten, dan ze eerst te voeren aan dieren om ze vervolgens als vlees naar binnen te werken. Vlees zet heel veel voer om in veel minder voedsel, dus dat is superinefficiënt. Meer groenten eten en minder vlees is het beste dat je als consument voor onze aarde kunt doen.

Tot zover mijn consumentenpraatje, maar uiteindelijk moet het systeem natuurlijk toch op de schop. Laten we daar aan werken terwijl we genieten van een lekker potje bonen.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

Journalisten moeten een idioot betoog ontmaskeren. Zoals dat van Bart-Jan Oplaat van de pluimveehouders

TeunColumns & verhalen

Close-up van een haan

Is het erg als mensen onzin uitkramen? Op zich niet. U doet het vast ook weleens en ik zeker ook. Maar als ik in een serieus journalistiek programma optreed en maar wat begin te zwatelen, dan zou het goed zijn als een journalist mij van repliek dient in plaats van de flauwekul ongecorrigeerd de ether in te slingeren. Helaas gebeurt dat niet altijd.

De ramp begint bij de intensieve dierhouderij

Neem de tragische kwestie van de vogelgriep. Dit jaar zijn al meer dan twee miljoen dieren vanwege deze ziekte geruimd. Gedood dus. Op de radio hoorde ik iemand praten over een ‘stille ramp’ waarvoor weinig aandacht is. Al die arme dieren! Dat is natuurlijk ook zo, maar de ramp begint misschien toch ergens anders, bij de intensieve dierhouderij.

Een scharrelkip leeft 56 tot 63 dagen en een legkip wordt meestal geslacht na zo’n anderhalf jaar, als ze minder eieren begint te leggen. Die levensduur is bepaald door economische efficiëntie. Vanuit dierenperspectief is dat ook een stille ramp. Om dan te jeremiëren over dierenwelzijn omdat de beesten nu eerder worden afgemaakt, is misschien wat wrang. Ik begrijp het beter als je het lot van de boer beklaagt die zijn bedrijf naar de knoppen ziet gaan.

Krankzinnige oplossing voor het vogelgriepprobleem

Maar dat is niet de onzin waarover ik het hier wilde hebben. Mij gaat het om Bart-Jan Oplaat, voorzitter van de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders. In het Radio 1 Journaal mocht hij een krankzinnige oplossing voor het vogelgriepprobleem aandragen. Dat zit zo: de meeste bedrijven die worden geruimd liggen in regio’s waar veel water is. Hier komt besmetting vaker voor, omdat kippen daar in aanraking kunnen komen met de uitwerpselen van besmette wilde vogels.

De dierenbescherming kwam daarom enige tijd geleden met het logische voorstel om pluimveebedrijven uit die waterrijke gebieden te weren. Nieuwe bedrijven zouden zich sowieso elders moeten vestigen en bestaande ondernemingen zouden met subsidie verplaatst kunnen worden. Bart-Jan Oplaat ziet het anders: waarom zou je de kippenstallen uit de natte natuur halen, als je ook de natte natuur minder nat zou kunnen maken? Niet de boer moet veranderen, maar de natuur! Laat de omgeving zich maar naar de boeren schikken. Waarom makkelijk doen als het moeilijk kan?

De pluimveelobby

Volgens Oplaat is de Nederlandse natuur te aantrekkelijk voor trekvogels. Dat moet stoppen, want ‘de overheid rolt nu gewoon de rode loper uit voor meer besmettingen. Nog even en we hebben meer ganzen in Nederland dan kippen.’ Nog even, meneer Oplaat? Hoelang, dacht u? Op dit moment hebben we volgens Sovon Vogelonderzoek Nederland ‘op het hoogtepunt van de winter ruim twee miljoen ganzen in Nederland, iets minder dan enkele jaren geleden’ en zo’n honderd miljoen kippen. Dat komt dus niet in de buurt. Toch jammer dat de verslaggever van dienst de pluimveelobbyist niet corrigeerde. Als we naar alle watervogels kijken, dan komen we op zo’n 7,5 miljoen dieren. Nog steeds een schijntje vergeleken bij de enorme hoeveelheid kippen.

Het betoog van Oplaat is idioot en gevaarlijk. Waarom zou je de hele natuur anders in moeten richten omdat wij zo graag heel veel dieren dicht bij elkaar op de verkeerde plaats willen hebben? Als de plaats fout is, dan moeten die stallen elders. Als zo’n betoog met zelfverzonnen feiten wordt ondersteund, dan moet de journalistiek de flauwekul ontmaskeren. Nu gebeurt het omgekeerde: als het niet wordt weerlegd, denken mensen dat we Oplaats doemscenario serieus moeten nemen. Dat is gevaarlijk.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

We zitten vast in een rot systeem en we kunnen ons zelfs geen alternatief meer voorstellen

TeunColumns & verhalen

duurzaamheid duurzame landbouw

Hopelijk bent u vrolijk de paasperiode doorgekomen, want vandaag breng ik geen blijde boodschap: we zitten vast met z’n allen. Vast in een rot systeem en niemand weet goed hoe we eruit komen. Uiteindelijk zal het wel met het kapitalisme te maken hebben, waarover de inspirerende en ondanks alle ellende toch vrolijk makende Abel van Gijlswijk van de punkband Hang Youth in een schitterende uitzending van Tegenlicht vaststelde dat het onontkoombaar is.

Is biologische landbouw de oplossing?

Zelfs als je je tegen dit systeem wil keren, doe je eraan mee. Je wordt er hoe dan ook door opgeslokt en daarmee zijn we uiteindelijk allemaal hypocriet. Ik natuurlijk ook. Van Gijlswijk stelt vast dat het geniale en griezelige van het kapitalisme is, dat we ons er zelfs geen alternatief meer voor kunnen voorstellen.

De afgelopen weken heb ik mij voor het programma Pointer weer eens verdiept in de duurzame landbouw. De Europese Commissie heeft in het zoveelste plan (De ‘boer tot bord strategie’) de ambitie uitgesproken dat in 2030 de Europese landbouw een stuk duurzamer en diervriendelijker is. Een kwart van onze landbouw moet biologisch worden.

Het is de vraag of biologische landbouw de oplossing is, maar dat het duurzamer en diervriendelijker kan, is wel duidelijk. En dat betekent: meer groente en fruit en minder en duurder vlees. Dat is beter voor de planeet en beter voor onze gezondheid. Het grote probleem: waarschijnlijk gaat het nooit lukken. Nederland heeft nu bijvoorbeeld maar 4 procent biologische landbouw en dat aandeel lijkt voorlopig nog niet te groeien.

Van de consument zal de verandering niet komen

Het systeem is rot. Neem een boer die zijn stallen diervriendelijker wil maken. Een beetje meer ruimte voor de dieren, een luikje om af en toe naar buiten te gaan en geregeld vers stro. Is dat teveel gevraagd? Natuurlijk niet. Toch vergt deze verbetering ten opzichte van de standaardstallen een miljoeneninvestering. Hoe is die terug te verdienen? Door meer dieren te nemen! Anders kan de boer niet uit. Maar we wilden toch juist een kleinere veestapel om de uitstoot van stikstof en broeigassen tegen te gaan? Jammer dan.

Moeten consumenten dan niet gewoon meer betalen voor sympathieker vlees? Dat klinkt goed, maar het gros van de consumenten wil dat helemaal niet. Die is óf puur gericht op de prijs (dat kun je mensen met weinig geld ook niet kwalijk nemen) óf is helemaal niet geïnteresseerd in alle stickertjes en keurmerken die op de verpakkingen staan. Die koopt wat hij altijd al kocht.

De oplossing van ambtenaren en consultants om nog meer mooie folders te maken en met goede voorlichting mensen over te halen verantwoorder vlees te kopen, zal dus niks uithalen. Hoe graag de neoliberalen het ook willen, van de consument zal de verandering niet komen. Er moet meer gebeuren.

We zitten vast in een rot systeem

Dan maar de politiek. Politieke leiders moeten de moed tonen maatregelen te nemen die ons leven minder leuk maken. Vliegen duurder maken, inzetten op duurzame energie – ook in de achtertuinen van boze burgers – en de prijs van (onverantwoord) vlees verhogen. We moeten immers minder vlees en meer groente en fruit gaan eten. Maar omdat politici herkozen willen worden, nemen ze geen maatregelen die de burgers tegen de haren instrijken. Politici behandelen kiezers als consumenten. We zitten vast in een rot systeem.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant.

Deel dit bericht

Laat jongeren ook stemmen, dommer dan de volwassenen zullen ze het heus niet doen

TeunColumns & verhalen

stemmen rood potlood

Ken je die mensen die zeggen dat je ‘in het nu’ moet leven? Niet in het verleden blijven hangen en je zeker geen zorgen maken over later, maar echt nu hier zijn, is het devies – het heden voelen, ruiken en beleven, want dat is het enige wat echt bestaat. Het klinkt best simpel, maar toch kost het honderden euro’s aan zenmeditatie om deze gelukzalige staat te bereiken. Ik voel dat daar iets paradoxaals in zit, maar ik laat het bij dat gevoel. Ook dat is verlichting.

Puberbrein

Alleen jongeren kunnen het allemaal zonder cursussen, in het hier en nu leven. Sterker nog, er wordt wel beweerd dat ze niet anders kunnen. Ze denken niet goed na over de gevolgen van hun daden, willen direct bevrediging van hun verlangens en de toekomst boeit hen niet zo. Het gekke is dat daar door volwassenen dan weer helemaal niet lovend over wordt gesproken. Want die pubers zijn niet verlicht, die hebben gewoon onderontwikkelde hersenen (hier voel ik dan weer iets ironisch bij, maar ook dat laat ik verder). Zij hebben een puberbrein.

Mijn ervaring is dat jongeren het niet leuk vinden als je telkens over dat minderwaardige breintje begint, als ze iets belangrijks vergeten of iets doms doen. Alsof ze niet meetellen en we ze pas serieus moeten gaan nemen als hun hersenen volgroeid zijn. Dat zou inderdaad heel stom zijn.

Domme mensen met volgroeide hersenen

Want kijk eens naar al die types die kennelijk wel volgroeide hersenen hebben. Zijn die dan wel in staat na te denken over de gevolgen van hun acties en rekening te houden met de toekomst? Het lijkt er niet op. Het zijn de ouderen die het klimaat naar de knoppen helpen, oorlog voeren en niets doen aan ongelijkheid tussen arm en rijk, man en vrouw en wit en zwart; die buitenlandse investeerders oproepen zich op de Nederlandse huizenmarkt te begeven en studiebeurzen lukraak afschaffen en weer (enigszins) instellen; die alle principes overboord gooien als er geld verdiend kan worden.

Als je een beetje oog had voor de toekomst zou je toch nooit zo afhankelijk worden van Russisch gas? Of wereldkampioenschappen organiseren in landen waar ze arbeiders als slaaf behandelen en zelfs dood laten gaan? Er is weleens onderzocht dat Brexit niet was doorgegaan als jongeren aan het referendum hadden mogen meedoen. Maar ja, dat mochten ze dus niet. En zo nemen domme mensen met volgroeide hersenen beslissingen over die toekomst die zijzelf nauwelijks meer hoeven mee te maken, maar de jongeren wel. Dat is toch oneerlijk?

Stemrecht

Of het door zencursussen komt weet ik niet, maar het is duidelijk dat onze machthebbers te veel in het nu leven en de toekomst vergeten. Jongeren kunnen alleen maar toekijken (en meelopen in klimaatmarsen) terwijl volwassenen hun aarde verwoesten. Dat is frustrerend.

Geef ze (zeg, vanaf 16 jaar) stemrecht en laat ze meebeslissen. Dommer dan de volwassenen zullen ze het heus niet doen. Het zou zomaar kunnen dat stemrecht voor mensen met een puberbrein politici aanspoort ook echt aan hun belangen te gaan denken. Want misschien bekommeren de hoge heren en dames in Den Haag zich niet altijd om burgers, maar voor kiezers zijn ze nog steeds bang. Geef de jeugd de toekomst.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

Fortuyn schreef over De Puinhopen van Paars. De puinhopen van Rutte zijn veel groter

TeunColumns & verhalen

bla bla bla politiek

Het is misschien niet fraai, maar wel waar: vroeger wilde ik nog weleens een klagerige landgenoot nadoen die ik op televisie had horen uitvaren tegen ‘de hoge heren in Den Haag’. Die plucheplakkers waren zakkenvullers waar je niks aan had. Allemaal één pot nat. Was de ene partij afgestraft door de kiezer, dan kwam de andere nietsnut in C&A-pak ervoor in de plaats. Na zijn tirade stapte de boze burger in zijn dikke BMW, liet de motor grommen en scheurde weg met piepende banden. Heerlijke tv.

Nederlanders hebben altijd iets te klagen

Het was in die dagen dat ook De Vakantieman van Frits Bom op de buis verscheen. Ik herinner mij een scène waarin een man wees naar een torenflat aan de Costa del Sol: ‘ik had daar een kamer geboekt ‘(betekenisvolle stilte) ‘…maar ik kwam daar terecht.’ De camera zwenkt naar een identieke flat. Aan het gezicht van de man valt weinig emotie af te lezen. Gelukkig weet de wakkere verslaggever van wanten: ‘Maar u voelt zich dus wel belazerd?’ ‘Ja. Ik voel me absoluut belazerd.’ Nederlanders hebben altijd iets te klagen. Soms na een klein zetje.

Die types die zo afgaven op de Haagse zakkenvullers waren grappig, maar ook een beetje fout. Enge populisten. Alsof je – om met Ronald de Boer te spreken – alle politici op één hoop kan gooien. Zij zetten zich tenminste in voor de publieke zaak, maken belachelijk lange dagen en worden daarvoor door bijna niemand geprezen. Een hondenbaan. Waarom zou je het willen? Kritiek op een partij of een politicus is prima, maar op dé politiek is uit den boze. Steun dan een andere partij! Spreek je uit en stem volgende keer anders als je verandering wilt. Als je het hele zooitje afbrandt, is het einde van de democratie nabij. Houd vertrouwen in ons bestel en ondersteun dat ook. Zo ben ik opgevoed.

De puinhopen van Rutte

Nu bespeur ik barstjes in die opvoeding en dat is onprettig. Een goede vriend heeft hetzelfde. Hij voelt opeens afkeer van de politiek. Van de spelletjes in Den Haag. Van het slappe optreden, het stroperige, het aanstellen van coördinatoren en commissies. Wat doet die Hoekstra? En die Rutte? En die De Jonge? Waarom lopen wij weer achteraan als het gaat om de sancties tegen de Russen? Waarom zijn die kinderen nog niet herenigd met hun ouders na de toeslagenaffaire? Waarom zo geheimzinnig over de mondkapjesdeal met Sywert? Die nieuwe bestuurscultuur, daar zijn we mooi klaar mee.

Pim Fortuyn (ga die prachtige serie zien, mensen) schreef over De Puinhopen van Paars. De puinhopen van Rutte zijn veel groter. Er is een politieke cultuur ontstaan die alleen nog draait om macht en beeldvorming. De hele politieke cultuur is verziekt. De echte rot is ontstaan toen Rutte toch niet aftrad na het functie elders-debat. Dat hij toen is blijven zitten en uiteindelijk zelfs met zijn opponenten Kaag (‘Hier scheiden onze wegen’) en Segers (‘Er is iets geknapt’) in zee is gegaan, heeft veel vertrouwen kapotgemaakt.

Draag ik bij aan een antidemocratische stemming door zo af te geven op de slampampers die nu ons land besturen? Ik hoop het niet. Dat is niet mijn bedoeling. Laten we hopen dat we het tij kunnen keren voordat een echt enge populist de ontevreden massa’s weet te mobiliseren.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

Met de hashtag #1115kinderen trending maken kom je er niet

TeunColumns & verhalen

Hashtag hekje viral

Vanaf deze plek wil ik jullie van harte feliciteren. Werkelijk ontroerend wat jullie gedaan hebben. Of zal ik ‘we’ zeggen? Want op dit soort momenten is het wij-zij-denken even helemaal weg en zijn we allemaal één. Die verbroedering is wat ons gekke kleine landje zo bijzonder maakt. Herinneren jullie je nog dat we allemaal klapten voor de zorg? Dat was toch kippenvel? Laatst deden we bij ons in de buurt ’s avonds allemaal het licht uit voor Oekraïne. Je kunt je er gewoon geen voorstelling van maken hoeveel je met zulke, op zich simpele gebaren, kunt betekenen voor mensen die het moeilijk hebben. Kleine moeite, groot plezier. Onbetaalbaar.

Staatsontvoeringen

En nu dus Peter Pannekoek. De komiek hield in Dit was het Nieuws , een programma dat ‘het nieuws van de afgelopen week onder de satirische loep neemt’ een vlammend betoog. Het ging over de 1.115 kinderen die als gevolg van de toeslagenaffaire uit huis waren geplaatst en nu, zes maanden later, nog steeds niet terug zijn bij hun ouders. Pannenkoek noemde het ‘mindblowing’ en sprak van staatsontvoeringen. Een uitstekend betoog.

Maar daarmee was de kous niet af. Jullie (wij) wilden ook graag een duit in het zakje doen. Solidariteit tonen. En waar kun je dat beter doen dan op sociale media? En dus twitterden jullie (wij) allemaal hoe goed het betoog van Peter was. Het AD: ‘Alleen al zijn eigen tweet met het fragment werd binnen een paar uur 4.400 keer geliket en ruim 1.200 keer geretweet, terwijl andere versies ook honderden likes verzamelden, met bijschriften als ‘treffend’ en ‘bijzonder sterk verwoord’. Jullie maakten én #peterpannekoek én #staatsontvoeringen én #1115kinderen trending. Wow! De afgelopen nachten hebben een paar hoge heren in Den Haag heel onrustig geslapen.

Stemmen

Maar toch. Weten jullie nog dat het vorige kabinet Rutte was afgetreden vanwege de toeslagenaffaire? Na een lange formatie kwam dezelfde club weer gewoon aan de macht. Met de VVD als grootste partij en Rutte aan de leiding. Daar hebben jullie dus op gestemd. Niet zo slim als je tegen #staatsontvoeringen bent.

Óf jullie hebben niet gestemd. Dat lijkt ook niet echt bij de pinken, maar politiek commentator Jack van Gelder snapt het wel. Hij legde het met zijn gesundes Volksempfinden haarfijn uit bij Jinek: de mensen hebben door dit soort Haagse politieke spelletjes en wanbeleid zo genoeg van de politiek dat ze die verkiezingen gewoon lekker laten zitten. Kennelijk ook die voor de gemeenteraad, die hier toch weinig mee te maken hebben.

Partij voor de staatsontvoeringen

Stel nu dat Jack gelijk heeft, dan is dat oliekoekendom. Als je niet stemt, dan is de kans groot dat de Partij voor de #staatsontvoeringen weer wint. De VVD heeft een hondstrouwe aanhang die vindt dat het allemaal wel prima gaat in dit land. Die bekommert zich helemaal niet om die 1.115 kinderen. Als je wilt dat dit verandert, dan moet je een andere partij groot maken. Een partij die voor je belangen opkomt. Een partij die ervoor zorgt dat rijke mensen niet minder, maar meer belasting gaan betalen dan arme mensen, die zorgt voor genoeg betaalbare woningen en energiearmoede aanpakt. Een partij die niet alleen de economie wil laten groeien, maar er ook voor zorgt dat de vruchten van die economie eerlijker worden verdeeld.

Met hashtags alleen komen we er niet.

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

Zo’n oorlog kan ons ook zomaar treffen. Help die mensen

TeunColumns & verhalen

Oorlog Oekraïne vlag jongetje

We hadden een heerlijk weekend in Berlijn. Uitgebreid ontbijten met grosse Milchkaffees, eieren en stevig Duits brood, naar een tentoonstelling van onnavolgbare conceptuele kunst in twee hangars van voormalige luchthaven Tempelhof en struinen over de rommelmarkt in het Mauerpark. Mijn dochters zijn dol op tweedehands kleren. Goed voor de planeet en goed voor de portemonnee, een onweerstaanbare combinatie, zeker als je de truitjes en broeken goed wast. ’s Avonds aten we hippe pizza’s met groene kool, topinamboer en verkoolde ui en dronken we merkwaardige troebele natuurwijn, waarover we elkaar bleven verzekeren dat hij bij het eten een stuk beter smaakte.

Maria

Ondertussen kregen we af en toe berichten van Maria. Zij was net met haar moeder, zoon, dochter, hond en kat uit Kyiv gevlucht. Haar man had ze moeten achterlaten. Ze zou weer van zich laten horen als ze in Polen over de grens was gekomen. Maria en haar man zijn van dezelfde leeftijd als wij, hun kinderen net zo oud als de onze. Tot voor kort hadden ze een uitstekend leven. Dat zie je ook als je haar sociale media bekijkt. Tot een maand geleden was er geen vuiltje aan de lucht. Foto’s van fijne vakanties, gezellige avonden met vrienden in een leuk huis en lachende gezichten op terrasjes.

Een paar weken geleden maakten de vrolijke beelden plaats voor foto’s van rookpluimen en kapotte huizen, van verwoesting en oorlog. Vrolijke levens werden nachtmerries. Nu zijn Maria en haar gezin vluchtelingen. Zo snel kan het omslaan.

‘Je bent die vluchteling. Dat is heel confronterend.’

Ik lees een interview met voetbaltrainer Darije Kalezic, die in Nederland een succesvol bestaan opbouwde als voetballer. De oorlog in Oekraïne brengt hem terug naar zijn eigen jeugd in Mostar, in Bosnië-Herzegovina. Aanvankelijk was zijn leven gelukkig en zorgeloos. Mostar was een populaire vakantiebestemming waar jaarlijks honderdduizenden toeristen kwamen. In de jaren negentig brak de burgeroorlog in Joegoslavië uit, waarna alles omsloeg: ‘We zagen hoe onze stad elke dag verder in een hel veranderde. Op de plek waar ik tot dan toe potjes vijf tegen vijf voetbalde, moest ik nu over de lijken heen stappen. Je komt van het ene op het andere moment in een overlevingsmodus.’

Het gezin kwam terecht in een asielzoekerscentrum in Nederland: ‘Je bent opeens niet meer die tandarts, die getalenteerde voetballer of die chirurg die al duizenden levens heeft gered. Je bent die vluchteling. Dat is heel confronterend.’

Inmiddels is Maria veilig in Polen. De komende dagen zal ze doorrijden naar Nederland. Haar oude bestaan is weg. Ook zij is een vluchteling en ook zij vindt dit pijnlijk. Een oorlog waar je niet om hebt gevraagd, kan alles wat je hebt en alles waarvan je droomde wegvagen. Zo makkelijk als een vingerknip.

Geluk

Ik wist het al maar toch: dit hadden wij kunnen zijn, dit kunnen wij worden. Het leven is wreed en oneerlijk. Via organisaties als Host4Ukraine, TakecareBnB en natuurlijk Vluchtelingenwerk Nederland kunnen we Oekraïense en andere vluchtelingen helpen. Uiteindelijk is het zo simpel als Darije Kalezic zegt: ‘De een heeft het geluk dat zijn wieg in Nederland stond en de ander de pech dat hij heeft moet vluchten uit Joegoslavië, Syrië of Oekraïne. Maar in wezen streven we allemaal hetzelfde na: gelukkig zijn in het leven.’

Deze column verscheen eerder in de Volkskrant

Deel dit bericht

Zijn arme mensen te duur voor dit kabinet?

TeunColumns & verhalen

huishoudboekje aardappel rekenmachine voeding

Zou het kunnen dat het RIVM het meest cynische rapport ooit heeft geschreven? Voor het televisieprogramma Pointer heb ik enkele uitzendingen gemaakt over het verschil in gezondheid tussen arm en rijk. Die gingen vooral over voeding. Gezond eten is veel duurder dan ongezond.

Juist in wijken waar het gemiddelde inkomen laag is, maken gewone winkeltjes plaats voor fastfoodzaken die kinderen tegen een luttel bedrag vetmesten. Goed ondernemerschap: wie geld wil verdienen, gaat zitten waar zijn klanten zijn. In de klassen in deze wijken zitten relatief veel leerlingen die niet hebben ontbeten. In de pauze snel even een frikandelbroodje halen om de ergste trek weg te werken en een energiedrankje tegen de vermoeidheid. Lekker, goedkoop en ongezond. Deze kinderen lopen meer kans op overgewicht, diabetes type-2, en hart- en vaatziekten dan leeftijdgenoten uit welvarender gezinnen.

Stijging van de zorgkosten

Arme mensen leven in ons land zes jaar korter dan rijke. En in die jaren zijn ze vijftien jaar langer ongezond. Dat komt natuurlijk niet alleen door voeding, maar ook door schimmelige en tochtige huizen, ongezonde lucht en dagelijkse stress om de eindjes aan elkaar te knopen. En door gebrek aan beweging. Dit is allemaal verschrikkelijk, maar volgens het rapport van het RIVM heb elk nadeel zijn voordeel. In een ‘modelstudie’ berekende het instituut de impact van meer bewegen op de zorgkosten.

Wat blijkt? Als we erin slagen in 2040 77 procent van de bevolking voldoende te laten bewegen in plaats van de 53 procent nu, dan leidt dit tot een daling van het aantal diabetes type-2 gevallen, beroertes, gevallen van hartfalen en coronaire hartziekten. Uiteindelijk leidt dit tot een toename van 19 duizend levensjaren. Mooi, maar duur. Als die arme drommels langer gaan leven, dan kunnen ze in die tijd ook andere ziektes oplopen, waardoor de zorgkosten in 2040 met 8 miljoen euro toenemen! Levende mensen zijn ontzettend duur. Heeft het RIVM al berekend wat het oplevert als we iedere burger bij geboorte een spuitje geven?

Minister Conny Helder voor Langdurige Zorg en Sport noemt de financiële uitkomsten van de modelstudie paradoxaal: ‘De gezondheidswinst als gevolg van sport levert gezonde levensjaren op. Tegelijkertijd zorgen die extra jaren voor een stijging van de zorgkosten.’ Rottig, hoor. En verdomde cru om even kil te berekenen of het wel uit kan om mensen langer te laten leven. Is er dan niemand die zich afvraagt wat het voor die mensen zelf betekent als ze gezonder zijn? Hoe fijn dat is? Het zit de onderzoekers ook niet helemaal lekker. In hun conclusie pleiten ze ervoor in een vervolgstudie ‘het onderzoek te benaderen vanuit een maatschappelijk perspectief’. Kom je nu mee.

Echte mensen met problemen

Zouden onze bestuurders en hun ambtenaren het zicht op de werkelijkheid kwijt zijn? Onze premier komt er telkens slecht vanaf als hij wordt geconfronteerd met burgers die slachtoffer zijn van zijn politiek, zoals de toeslagenaffaire of de aardbevingen in Groningen. Hij weet niet hoe hij met ze moet praten en maakt zich het liefst meteen uit de voeten. Terwijl het essentieel is de verhalen van die mensen te kennen en de gevolgen van je beleid te begrijpen. Ook nu weer wordt makkelijk over mensen heen gewalst die in energiearmoede leven. Misschien is de werkelijkheid van echte mensen met problemen te eng? Dan is het makkelijker je beleid te laten bepalen door idiote modellen en onmenselijke rapporten.

Deel dit bericht

Weg met de directeur die Stravinsky schrapt!

TeunColumns & verhalen

piano oud kapot gele roos

Hoe om te gaan met Russen? Deze ogenschijnlijk absurde vraag dient zich sinds de gruwelijke invasie van Oekraïne op allerlei plekken aan. En vaak is dat goed. Elke actie die ervoor zorgt dat er geen geld vloeit naar Poetins oorlogsmachine is juist. Uitstekend dat bedrijven zich terugtrekken uit Rusland en dat er geen zaken meer worden gedaan met Russische ondernemingen.

Ook mensen die profiteren van het terreurbewind van de griezel in het Kremlin moeten worden aangepakt. Dus weg met Abramovitsj, weg met die griezel van Vitesse en weg ook met Gergjev van het Rotterdams Philharmonisch Orkest. De dirigent die in zijn carrière veel aan Poetin te danken heeft, is al jaren een uithangbord van de Russische leider. Zijn naam stond onder een brief die annexatie van de Krim ondersteunde en hij trad op in Syrië, nadat het zwaar door Rusland was gebombardeerd. Ook is hij te zien in een Gazprom-reclame. Nu hij geen afstand wil nemen van de inval in Oekraïne is het eindelijk exit.

Pure discriminatie

Weg ook met de sporters die Rusland vertegenwoordigen en zo propaganda bedrijven voor een moorddadig regime. Laat nu voor eens en altijd duidelijk zijn dat sport en politiek niet te scheiden zijn (dus ook geen WK in Qatar). Maar daar houdt het wel een beetje op. Een Amsterdamse huisbaas die een huurder wil uitzetten omdat hij een Rus is? Schandalig en idioot. De Nijmeegse Vierdaagse die geen Russen wil toelaten? Precies hetzelfde. Belachelijk en pure discriminatie. Heel veel Russen willen deze oorlog niet. Verlaag je dus niet tot deze walgelijke praktijken.

De idiotie beperkt zich niet tot levende Russen. De Philharmonie Haarlem schrapt een minifestival van Tsjaikovski en Stravinsky vanwege Oekraïne. De directeur van de Philharmonie, Edwin van Balken, wil nog wel kwijt dat het ‘onomstreden componisten zijn’ maar ‘met de huidige verontrustende omstandigheden in Oekraïne voelt het ongepast om een heel weekend lang de Russische muziek te vieren.’ Ik lees deze zin vier keer achter elkaar, maar ik snap het nog steeds niet. Onomstreden componisten. Prima, dus. En goede componisten. Ook volgens Edwin zelf, anders had hij dit festival niet georganiseerd.

Maar het voelt nu dus ongepast om deze wonderschone muziek van onomstreden componisten te spelen, omdat ze Russen waren? Eén uit de negentiende eeuw en één uit de twintigste die het grootste deel van zijn leven buiten Rusland leefde, omdat hij overhoop lag met het communistisch regime. Ik noem dit allemaal, maar eigenlijk is het irrelevant. Kunstenaars uit het verleden zijn niet verantwoordelijk voor wandaden nu. Je mag niemand afrekenen op het enkele feit dat hij Rus is of was. Het gaat om een oorlog van Poetin, niet van het volk. Niet elke Rus (dood of levend) is voor deze gruwelen verantwoordelijk. Simpele feiten, zou je zeggen.

De waarde van kunst

Als het niet goed voelt nu Russische muziek op te voeren, Edwin, dan snap je niet wat de waarde van kunst is. Als je dit niet kunt uitleggen (bijvoorbeeld met een verklaring vooraf, zoals ze in het Concertgebouw deden toen ze vrijdag Sjostakovitsj opvoerden), dan ben je geen knip voor de neus waard. Met kunst proberen we dit soort kleinzielige discriminatie te overstijgen, niet te bevestigen. Bij jou is de kunst daarom in slechte handen. Na deze idiote beslissing is nog maar één goede beslissing mogelijk: opstappen.

Deel dit bericht

De Bom

TeunColumns & verhalen

De Bom Een Programma over de Jaren Tachtig Vamos a la Playa

Per ongeluk heb ik samen met regisseur Jorne Baard een televisieprogramma gemaakt dat heel erg actueel is. En dat bevalt mij niks.

Dat zit zo: in 1980 was ik 9 jaar oud en doodsbang voor De Bom. Die angst heb ik de hele jaren tachtig gehouden. Bij mij en veel van mijn generatiegenoten leefde het besef dat het ieder moment afgelopen zou kunnen zijn. Een gek in het Kremlin of een malloot in het Witte Huis hoefde maar op een knop te drukken (als kind verbeelde ik mij een grote rooie op het bureau van de wereldleiders) en de kernoorlog die al het leven op aarde zou vernietigen was een feit.

De toen immens populaire band Doe Maar had een enorme hit die ook ‘De Bom’ heette. Een lied dat in al zijn cynisme het toenmalige levensgevoel heel goed wist te vatten, met teksten als ’Jij moet nog huiswerk maken voordat de bom valt. Een diploma halen voordat de bom valt. Laat maar vallen dan, het komt er toch wel van’. Wat had het allemaal voor zin als nucleair geweld alles zou wegvagen?

Een programma over de Jaren Tachtig

In de eerste aflevering van Een programma over de jaren tachtig blikken we terug op de bom. Ik spreek een straaljagerpiloot die getraind werd om kernbommen op Oost-Duitsland te gooien. De piloot worstelde ermee, want het leek hem geen pretje honderdduizenden doden op zijn geweten hebben. Daarom hoopte hij dat de kernoorlog nooit zou uitbreken en hij zijn taak dus niet hoefde uit te oefenen.

Ook ontmoet ik een oud-soldaat die op een militaire basis in Drenthe kernkoppen moest bewaken die daar lagen opgeslagen. Als de Russen zouden komen, dan moesten de soldaten groot alarm slaan. Maar de Russen kwamen nooit en de militairen raakten verveeld. Als je elke dag wacht op een vijand die nooit komt, dan gaat de spanning er op een gegeven moment af.  

Koude Oorlog

Dit is kenmerkend voor de Koude Oorlog. Twee machtsblokken (simpel gezegd: de Russen en de Amerikanen) die allebei genoeg kernwapens hadden om de wereld een paar honderd keer te vernietigen, hielden elkaar in evenwicht. De ene partij rekende erop  dat de ander de bom nooit zou gooien omdat hij dan meteen op minstens zo zware vergelding kon rekenen. De hele bedoeling van deze massavernietigingswapens was dat ze nooit gebruikt zouden worden. Voor argeloze burgers en kinderen zoals ik, was het allemaal heel beangstigend, maar achteraf bezien was de situatie overzichtelijk. De oorlog was koud en werd niet warm.

Hoe moesten we als programmamakers die angst van toen aan jongere kijkers van nu uitleggen? Dat was een vraag, maar is het helaas niet meer. Poetin voert een verschrikkelijke oorlog in Oekraïne en heeft ook de Koude Oorlog weer helemaal teruggebracht door zijn kernwapens op scherp te zetten. Die allesvernietigende bommen waarvan we al decennia een beetje vergeten waren dat de Russen ze nog hadden.

Nu moeten we ons opeens afvragen of de Russische leider gek genoeg is om ze te gebruiken. Een vraag die mij ook als kind van negen al uit mijn slaap hield.

Bekijk de uitzending

Bekijk op de website van de NPO de aflevering De Bom op het Strand, over de kernbommendreiging in de jaren tachtig.

Deel dit bericht